Langzamerhand komen we ook voor het vak godsdienst in het digitale tijdperk terecht. Zonder de meerwaarde van het menselijk contact te bagatelliseren in het levensbeschouwelijk lesgeven, kunnen we toch enkele richtlijnen meegeven om 'digtiaal' iets te verwezenlijken voor het vak godsdienst.
Vooreerst : doe alles volgens je eigen ritme, je eigen interesse en mogelijkheden. Het heeft geen zin om halsoverkop het digitale tijdperk in te duikelen als je je er niet klaar voor voelt. Aan de andere kant : stimuleer jezelf om beetje bij beetje deze nieuwe mogelijkheden te ontdekken. Het biedt een extra maar is ook geen wondermiddel zoals sommigen laten uitschijnen.
Hoe kan je in hemelsnaam iets doen met het vak godsdienst op digitaal vlak? Dat is een eerste vraag die vele mensen zicht stellen. Volgens mij gaan er vele denkpistes open als je digitaal bekijkt als de elektronische variant van zaken die we nu reeds gebruiken : agenda, cursus, brieven, video, muziek, enz. Zo kan je -mits de nodige kennis van zaken- je agenda verplaatsen van het datumboekje naar een online versie. Als je deze tijdig invult dan heb je iedere dag een agenda zoals in gedrukte vorm. Maar het gaat verder. Als je over de nodige kennis beschikt, kan je deze agenda ook online plaatsen zodat leerlingen niet enkel de voorbije weken kunnen inkijken maar ook zien wat er gepland is voor de komende weken. Kun je de agenda van je collega online bekijken en zien waar hij/zij gevorderd is in het leerplan en makkelijker afspraken maken. (kan ook de inspectie je agenda online inkijken ... sic) Het digitaal werken biedt voordelen maar ook een andere stijl van werken. Uiteraard aan jou de keuze of je je werkmethode van nu wil aanpassen of niet. Hetzelfde met cursussen, forums, enz... Het gaat uiteindelijk om digitale varianten van zaken die je nu reeds gebruikt maar ze hebben soms dat ietsje meer dat werken aangenaam maakt. Jammer dat scholen niet over de nodige financiële middelen beschikken om niet enkel hun leerlingen een PC aan te bieden maar vooral hun leerkrachten. Een PC voor elke leerkracht is een droom die het digitale tijdperk voor het onderwijs pas definitief zou inleiden.
Het online plaatsen van cursusmateriaal. Bij mijn weten zijn er slechts twee voorbeelden van vrijwilligers die hun lesmateriaal gratis ter beschikking hebben gesteld. Dit is rkgo van Kurt Hansen en de zevende hemel van Koen Wybo. (excuseer me als ik iemand vergeten ben) Hoofdbedoeling van deze sites was/is om cursussen aan te bieden : gratis en belangeloos. Niet alleen voor de collega's godsdienst maar ook voor hun leerlingen. Zo kunnen leerlingen die lessen gemist hebben op deze manier snel op de hoogte blijven van wat gezien is. Thomas op zijn beurt biedt thematische katernen aan. Godsdienstig als vrijwilligersinitiatief en thomas van de K.U.Leuven willen dit op een grootschaliger manier bereiken. Kurt Hansen is gestopt met het online plaatsen van zijn lesmodules (ze zijn wel nog beschikbaar maar worden niet meer aangevuld) en richt zich nu heel concreet tot zijn leerlingen. De zevende hemel bestaat voorlopig nog hoewel die reeds meer dan een 6 maanden geen update meer heeft gehad. De zevende hemel zal fusioneren met godsdienstig. Naast het aanbieden van lesmateriaal kan je uiteraard ook beeldmateriaal, copyright-vrije muziek, vieringen, samenvattingen ... erop plaatsen. Hoe je er precies aan begint : raadpleeg eerst een collega die vertrouwd is met internet en computer. Andere mogelijkheden zijn natuurlijk de bibliotheek en/of een opleiding.
Het nadeel om zelf een website op te bouwen is de enorme energie die men moet investeren om iedere keer opnieuw de pagina's aan te passen en te uploaden. Het is dan ook normaal dat zowel Kurt als Koen op zoek zijn naar vormen die het digitaal publiceren makkelijker maken. Kurt Hansen is nu volop bezig met zijn blog : een digitaal uithangbord dat online wordt aangemaakt. Hij focust zich nu op zijn leerlingen en gebruikt het internet als communicatie. De zevende hemel /Godsdienstig schakelt over naar een portalsysteem. (een voorproefje ervan is nu hier reeds te vinden).
Hoewel deze sites niet veel animatie of interactie bevatten, boden/ bieden ze wel veel informatie. Een voorbeeld van een multimediale website daarentegen (niet gemaakt door een leerkracht) is bigmyth : deze staat bol van de bewegende beelden, geluiden, video's, ... (opmerking : Big Myth verdwijnt vanaf 2 oktober 2002 van het internet. Je kan de site wel nog bestellen op CD-rom) Zodoende wordt niet enkel een website aangeboden maar een echt leerplatform (zij het voor een heel specifiek lesdomein : scheppingsverhalen van over de hele wereld). De leerlingen worden er heel wat meer bij betrokken. Ook het reliplein of perron7 zijn heel wat interactiever en bieden geen 'droge kost' aan. De focus ligt hier wel volledig op de leerinhoud. Er zijn ook nadelen aan dergelijke sites : eenmaal de leerstof gezien en gestudeerd is, worden ze niet meer gebruikt ondanks hun aantrekkelijke uiterlijk. Het spreekt ook voor zich dat deze websites ontwikkeld werden door professionals die enkel via een subsidiëring dergelijke projecten konden uitbouwen.
Naast je cursus online plaatsen kan je je ook toespitsen op één bepaald onderwerp : Jan Van Kerckhoven spitst zich bijvoorbeeld toe op zinvolle en uitdagende teksten met zijn tekstjesbank. Of je kan een online klasboek maken waarin oefeningen en leesteksten voorkomen: zie http://rkgupdate.blogspot.com . Of je kan ...
Wat ook mogelijk is als website is een digitale leeromgeving zoals smartschool dit aanbiedt. Je kan ook kiezen voor andere systemen (bijv. Blackboard) die dit aanbieden. Maar deze laatste vraagt om heel wat meer financiële middelen. Een digitale leeromgeving is je online klaslokaal met een agenda, downloadplaats, contact, ... De interactie zit hem hier niet in de leerstof maar in de interactie met de leerkracht. Lessen worden aangeboden, agenda, taken kunnen worden opgestuurd, afspraken gemaakt, enz... Dit leslokaal kan klassikaal worden opgesteld of per leerling. De band leerling - leerkracht staat centraal. Maar dit vereist natuurlijk wel dat ook je school/leerlingen online zijn.
Zie je het niet zitten om alleen een project op te starten? Er zijn alternatieven die je kunnen bijstaan en veel rompslomp uit handen nemen maar ook hun schaduwkanten hebben : de 'portalsites' : godsdienstig en Thomas. Je kan je materiaal opzenden naar godsdienstsites zoals godsdienstig of een Thomas. Men neemt een groot stuk van het werk uit je handen. Men plaatst immers jouw materiaal gratis op hun webstek. Het enige wat je moet doen is je werk per email opsturen. Het biedt voordelen. De technische kennis beperkt zich tot het kunnen werken met een tekstverwerkingsprogramma en e-mail. Als je wil delen dan ben je zeker dat mensen het lesmateriaal zullen vinden. Nadeel: je verliest de controle over de publicatie van je werk. Eventuele wijzigingen en aanpassingen hangen af van de goodwil van de redacteur van dienst. Auteursrecht is soms problematisch, zeker op één van de grootste sites voor godsdienstonderwijs. Bij godsdienstig wordt de verantwoordelijkheid voor de inhoud bij de auteur geplaatst en biedt men alternatieve formules voor copyright aan. Als je over voldoende internet en websitekennis beschikt en een eigen projectje hebt online geplaatst, raad ik aan om enkel de URL door te sturen naar dergelijke sites. ( ik weet het : spreek tegen mijn eigen zaak) Sowieso word je opgenomen in de bestanden maar kan je veel autonomer en sneller werken. Nadeel : je moet tijd en energie investeren om de nodige internetkennis te verzamelen.
De bovenvermelde mogelijkheden zijn allen gebaseerd op het werk van 1 persoon. Zeker als je iets groot van plan bent, is het aan te raden om met meerdere personen samen te werken. Dan kan een groot stuk van het 'werkproces' online gebeuren. Het veronderstelt dat alle collega's over een computer en internetaansluiting beschikken.
Favoriet nummer 1 is e-mail om het werk
door te sturen, te verbeteren en weer op te zenden. Het werken met
een groep in je e-mail kan je al het intikken van de emailadressen
van de collega's besparen. Eventueel kan je het ook overwegen om een
mailinglijst aan te leggen die automatisch alle binnenkomende post
naar alle deelnemers verspreidt. Dan ben je zeker dat je niemand
vergeten bent. Maak vooraf wel duidelijke afspraken rond
verwachtingen over het project, doelstellingen, ... Maar ook de
technische kant van de zaak moet eens bekeken worden. Welk
tekstverwerkingsprogramma gebruikt men bijvoorbeeld. Beschikt
iedereen over dezelfde versie van bijvoorbeeld Microsoft Word? Of is
er iemand die met een ander programma werkt (WordPerfect, Openoffice,
...)? Vooraf afspreken kan die kleine ongemakken wegwerken.
Het zou leuk zijn als je het
gezamelijke werk ook voor anderen openstelt. Je kan het werk opsturen
naar de portalsites maar beter is om zelf een website te openen en je
URL aan anderen door te geven. De eerste plaats waar men automatisch
aan denkt is de site van school. Neem contact op met je
ICT-verantwoordelijke om meer details te weten te komen hoe dit
concreet in zijn werk moet gaan. Beter is om één
persoon aan te duiden die de 'technische' zaken aanpakt. Hij
publiceert verslagen, zendt het ingezonden werk op het internet,
verzorgt de lay-out, onderhoudt de contacten met de
ICT-verantwoordelijke, ...
Naast het regelmatig mailen naar elkaar persoonlijk of via een mailinglijst, kan je ook werken met instant messaging. Bekende instant messagingprogramma's zijn MSN, ICQ, Yahoo Messenger, ... Je kan niet alleen documenten doorsturen naar elkaar. Ook online chatten/praten of het delen van een map op je computer is mogelijk. Dit laatste draagt wel enkele risico's met zich mee. Wel beter eerst afspreken met je collega's welk programma je zal gebruiken, tenzij je natuurlijk kiest voor de open standaard (niet gecontroleerd) van Jabber of de alleskunner : Trilian.
Een andere optie zijn de verschillende groups die portalsites als Yahoo, Microsoft, enz aanbieden. Je moet dan wel de reclame erbij nemen. Alle materiaal wordt verzameld op deze site. Niet enkel het materiaal : er is immers ook een prikbord, een agenda, een automatische beeldweergave van foto's, enz. Een mooi voorbeeld is de msn-community van de Sint-Michielsbeweging van Kortrijk. Deze heeft ook een groot publiek gedeelte. Als het over kleine projecten gaat, is deze formule bruikbaar. Gebruik je grote documenten of veel beeldmateriaal dan kom je al snel in de problemen met opslagruimte.
And the winner is... Wat is nu het best aan te raden? Er bestaat hiervoor geen standaardoplossing. Elk project moet afzonderlijk beoordeeld worden. Voor mij persoonlijk spelen naast de technische aspecten ook twee andere waarden mee. Belangrijkste in gans dit gebeuren is je eigen groeiritme respecteren (en ook heel wat van deze zaken relativeren) en dan in tweede instantie : vrijheid van denken en handelen. Zorg dat je op elk moment autonoom kan handelen. Dit zijn de twee maatstaven die ik persoonlijk hanteer.
Een nieuw schooljaar en dat betekent ook voor godsdienstig een
nieuwe start. We ondergaan niet alleen een esthetische metamorfose, er komt ook wat extra funtionaliteit bij en ... voortaan zijn we ook te vinden op een eigen URL : http://www.godsdienstig.be
Eerst waarschuwen : het einde van de renovatie is
voorzien voor eind september. Veel info en materiaal is nu nog niet
overgezet. Dit volgt allemaal de eerstkomende weken. Je kan alvast een
kijkje nemen op http://www.godsdienstig.be
Wat is er nieuw?
De CD-rom van godsdienstig is zo goed
als klaar. Mensen die hebben meegewerkt en materiaal hebben
opgezonden kunnen deze bestellen via Koen
voor de prijs van € 4.
Wens je ook deze Cd-rom te bestellen?
Dan zit er maar 1 ding op : deel je les- of pastoraalmateriaal. Enkel
zo kan de godsdienstige CD-rom blijven groeien. Als je nu nog
materiaal aanbrengt voor 1 november, dan kun je nog inschrijven.
Wat staat er op?
Tot de volgende nieuwsbrief....